Modelzitten

2008-05-10T23:59:00.003+02:00

1. Dora

De vrouw van Zwart koopt dunne jurken in dit seizoen. Zonder omhaal laten ze zien wat er van haar rest, moeite om het te verhullen doet ze niet. BH-loze borsten die Zwart nog mooi vindt. Een beetje hoekige schouders, niet vlezig rond zomin als haar gezicht. De jurken zijn variaties op grijs. grijs-groen, grijs-roze, grijs-blauw. Grijs kleurt bij alles. Geen bloemetjes want dat maakt haar dik.
- Flauwekul, zegt Zwart, je bent al dik. Wat er op je jurk staat maakt niet meer uit.
Ze weigert om iets anders te kopen, maar ze ziet dat hij gelijk heeft. Geen jurk kan een buik verbergen die vier kinderen gebaard heeft. Ze gaan naar de kassa. Zwart rekent af.
- Het komt er met beetjes in en het gaat er met scheppen uit. Godverdomme.
De vrouw van Zwart heet Dora. Zwart heet Zwart. Niemand vraagt hem ooit naar zijn voornaam en hij stelt zich altijd voor als Zwart.
- Ik kan ook in mijn blote kont gaan lopen, zegt Dora. Ze neemt de plastic tas aan van de kassière en kijkt opzij naar Zwart. Die rolt een shagje voor buiten.

Soms slaat Zwart Dora.
- Sloerie! (Klets!)
Hij slaat niet omdat hij gedronken heeft. Of omdat hij zijn emoties niet de baas kan. Wie kan zich beter inhouden dan Zwart? Dora moet hem nog tegenkomen. Maar Dora slaat altijd dubbel terug.
- Schoft! (Pets!) Beest! (Pats!)
De oudste van Dora en Zwart woont nog thuis. Die duikt weg als ze vechten, want ze kan er niet zo goed tegen. Ze gaat dan naar haar kamer en wacht tot het voorbij is. Ze gaat meestal zitten tekenen. Een mooie tuin met vogels, een paleis met een prinses. Altijd schijnt de zon.
Zwart slaat haar nooit en Dora ook niet. Daar hebben ze nooit reden toe, daar zorgt Pien voor.

Eenmaal per jaar op Dora's verjaardag is de familie compleet. Met alle aanhang en kleinkinderen erbij zitten er dan gauw veertien mensen in de kamer. Tuindeur open, dat kan makkelijk en het scheelt met de frisse lucht en dan kunnen Zwart en een paar anderen roken zonder dat Pien er last van heeft. Dora maakt soep in twee grote pannen. Zelf gemaakte kip voor de kleinkinderen en als die dan nog niet op is mogen de groten kiezen. Anders krijgen ze tomaat uit blik.
Pien deelt de borden rond.
Ze beweegt een beetje onhandig tussen de lijven van haar zusters en hun mannen door. Ze morst op de tafel.
Maar iedereen past een beetje op Pien.
- Lekker Pien.
Een klein jongetje trekt aan Pien haar trui.
- Ik wil tomaat!
- Krijg jij tomaat.
Ze schuift het bord naar Zwart.
Zwart kijkt er naar.
- Geef maar aan je moeder. 't Is haar verjaardag mag ze ook d'r eigen soep eten.

Dora slaapt met niks aan in de zomer. Zwart alleen een t-shirt. Ze kijkt naar zijn achterste.
- Je hebt een pukkel. Kom eens hier.
- Ga een eind weg, zegt Zwart. Maar hij komt toch.
Dora drukt de verzonnen pukkel weg en geeft er een zoen op. Zwart ruikt naar shag en Dora ruikt naar Maja zeep en selderij. Ze vinden elkaar zonder moeite. Zwart laat zich van alles aanleunen. Dora bovenop.
- Morgen komen ze van de directie langs, zegt Zwart.
Dora stopt met bewegen.
- Laat ze je maar wat goeds aanbieden, zegt Dora.
Maar ze moet er niet aan denken, de hele dag Zwart thuis.
Zwart kijkt naar de borsten van Dora.
- Ga es door, zegt hij.

2. Pien
De tuin van Pien is weids en vol bloemen. In een appelboom zit een paradijsvogel. Onder de boom zit een jongen die een lier betokkelt. Een lang silhouet, tegenlicht, bijna een schaduw. Pien houdt de tekening omhoog en kijkt nog eens naar het boek met de paradijsvogel erin.
- tis goed zo.
Beneden raast het leven. De vloer is van hout en gips en werkt als een trommel.
- Weg jij lelijkerd, donder eindelijk eens op. Ga naar buiten, ga wat doen.
Dora.
- Laat me met rust! (Baf!)
- Waag het nog eens! (Pets!)
Glasgerinkel.
Pien pakt een rolletje plakband en een schaar en knipt vier gelijke stukjes af die ze op de rand van haar tafel plakt. Geen leeg stukje muur meer.
- Weg jij lelijkerd, zegt ze tegen een eerdere versie van de paradijsvogel. De nieuwe gaat er netjes overheen. Wie met zijn oog langs de muur gaat ziet op sommige plekken zes lagen papier.
De buitendeur valt dicht. Klap! Contrapunt, stilte.
Pien gaat op haar bed zitten. Voor het raam staat een boom. Als ze haar arm buiten zou steken, kon ze er een appel van plukken, maar ze zijn nog net te klein en te zuur. Als het nog twee weken warm wil blijven zijn ze goed. De spreeuwen wachten er niet op.

- Help je mee vouwen, zegt Dora.
Strijken doet Dora niet aan, misschien het zondagse overhemd van Zwart en haar jurk en een bloes van Pien. Meer niet in een week. Niemand die het ziet of je onderbroek in de kreukels zit.
Pien neemt een handvol theedoeken en gaat schrijlings op de bank zitten. Dubbel en dan in drieën.
- Waar is die heen?
- Weet ik veel, zegt Dora. Naar buiten.
Handdoeken gaan twee keer dubbel en dan in drieën. De rafelige bovenop.
- Komt ie wel terug nog voor het eten.
Dora smijt de lege mand in de hoek.
- Voor mijn part blijft ie een week weg. Maar dat zal wel teveel gevraagd zijn.
Pien staat op, de stapel handdoeken zakt scheef. Ze wil weer naar boven lopen maar Dora pakt haar bij de arm.
- Ik meen het toch niet Pien.
Pien maakt een draai en heft haar hand op.
- Pientje! Heb het lef!
- Maar je zegt het wel, zegt Pien. Ze laat haar arm zakken. Ze veegt de handdoeken op de grond.
- Raap ze maar even op Pien, zegt Dora.
Pien doet wat haar gezegd wordt.
- Hij moet wat gaan doen, zegt Dora. Straks kan ik hem begraven omdat hij zich dood heeft verveeld.

Zwart stapt de kamer van Pien binnen. Pien tekent. Zwart loopt naar het raam en gooit het open. Hij plukt een appel.
- Heb je ze al geproefd?
- Zit vraat aan, zegt Pien.
Zwart knikt. Hij neemt een hap van een rotte plek en spuugt hem uit het raam.
- Zo kan die nog best.
Zwart, smekkend, buigt zich over Pien.
- Wat maak je?
- Zomaar.
Hij komt anders nooit in haar kamer.
- 's best mooi. Die vogel. Hoe kom je daar nou bij om dat zo te tekenen?
- Gewoon, zegt Pien. Het is wat ik zie.
- Het zou in een museum moeten hangen, zegt Zwart.
Hij geeft anders nooit complimenten.

3. Zwart
Het begint te regenen. Zwart steekt zijn jas op en gaat wat dichter langs de puien lopen voor de luwte. Eindeloos zijn de dwaaltochten ook al heeft hij een moeilijke knie. Zwart is nog van vóór de arbo. Hij prijst zich gelukkig met zijn rotte knie. Maten van hem zijn vijf jaar eerder uitgevallen met hun rug in de vernieling. Met de kou wordt het wel erger, maar hij blijft lopen, sneller zelfs langs de nieuwbouw. Een bouwputbejaarde wordt hij niet. Uren naar sjouwende, timmerende, betonvlechtende mannen kijken om maar wat te zien te hebben. Mij niet gezien, denkt Zwart.
Naast de bouwput staat het museum. Kloostermop, groenig glas in lood, ouwe muurankers die een jaartal vormen. Toen Pien acht was of negen zijn ze er eens naar toe gegaan. Binnen hebben ze harnassen en spullen die ze opgegraven hadden en stijve portretten van mannen uit de zeventiende eeuw.
- Waarom niet, zegt Zwart. Hij gooit zijn shagje weg. Binnen is het in elk geval droog.

De ongelijke stap van Zwart echoot licht op de stenen vloer. Zwart wit geblokt, marmer, hardsteen. Wit gepleisterde muren. Grote oude schilderijen van veldslagen.
Een suppoost zit naast de grootste veldslag. Duizenden piepkleine mannetjes staan duizenden andere piepkleine mannetjes met hellebaarden naar het leven. Op de voorgrond een getormenteerde ridder op een stijgerend paard. Een schimmel met een krankzinnige blik in de ogen.
- Kost dat nou, zo'n schilderij? vraagt Zwart.
De suppoost doet er het zwijgen toe.
Naast de veldslag hangt een bloemstilleven van dezelfde kunstenaar. Niet groter, wel vrolijker. Hoewel een aantal van de bloemen aan het verwelken zijn.
- Dat kan mijn dochter ook, zegt Zwart.
- Meestal zeggen de mensen dat op de afdeling moderne kunst, zegt de suppoost.
Zwart kijkt niet-begrijpend naar de suppoost.
- Het is nog anders. Ze kan het beter.

4. Pien
Pien hobbelt achter Zwart aan, die met zijn slepend been in een furieus tempo de vijfde galerie uit loopt. Pien draagt twee tassen van de Lidl vol met tekeningen.
- Schiet nou op, zegt Zwart.
- Ben moe, zegt Pien. Ik heb een blaar geloof ik.
- Zeur niet. Zwart stopt abrubt zodat Pien bijna tegen hem opbotst. Ze kijkt hem aan. De tassen wiegen een beetje na, Pien laat ze vallen. De ene zakt schuin tegen haar been. De andere valt om en de stapel papier schuift er een beetje uit, in een modderige sneeuwhoop.
- Kijk nou toch uit wat je doet! zegt Zwart. Zo bederf je ze. Dan kan niemand er wat mee.
Hij geeft haar een zet, zodat de andere tas ook omvalt. Hij bukt zich om ze op te rapen. Pien zoekt haar evenwicht. Ze wil naar boven, tekenen. Maar ze zijn buiten, het is twee graden en het ziet eruit alsof het niet droog blijft.
- Ik snap niet wat je ermee wil, zegt ze. Ze zijn toch van mij? Mag ik zelf weten wat ik er mee doe! Ze neemt een stap naar voren en wil de tassen van Zwart afpakken. Maar Zwart is een kop groter en twintig kilo zwaarder. Hij beweegt niet eens als Pien hem beetpakt. Ze laat hem los en trekt aan het hengsel van een tas.
- Geef terug! Ze zijn van mij! Ga zelf tekenen als je zo nodig in een museum wil hangen!
Het hengsel scheurt. Het begint te sneeuwen. Grote vlokken natte sneeuw vermengen zich met de kleur van appelbloesem.

Dora probeert de natte en gekreukelde tekeningen te strijken, ondersteboven op de strijkplank. Het ruikt naar nat en schroeiend papier tegelijk. Pien zit op een stoel ernaast en houdt er drie vast die niet meer te redden zijn. De tranen van Pien kunnen de vlekken van de sneeuw niet erger maken.
- Godverdomme, zegt Zwart. Hou op met simmen. Het zijn maar tekeningen.

De muren van het kamertje van Pien zijn helemaal kaal. Voor haar ligt de stapel tekeningen die Dora nog glad en droog kreeg. De rest heeft ze in de ton gesmeten. De lijmvlekken waar plakband zat en de verschoten stukken suggereren hoe het er ooit uitzag. Het behang was gestreept, groenig en dunne oranje en zwarte. Waar de tekeningen zaten is de kleur nog mooi.
Pien neemt een beslissing. Het is de eerste die ze haar hele leven neemt. Ze gaat naar zolder, zoekt de grootste koffer. Ze stommelt naar beneden, de koffer botst tegen de traptreden en de muur.
- Wat spook je uit daar boven? Dora.
- Niks.
Het hele bezit van Pien past in de koffer. Een paar jurken. Ondergoed. Tweehonderd tekeningen. Bovenop een handdoek komt een doos met potloden en een nieuw schetsblok dat Dora voor haar gekocht heeft. Als troost.
Pien wacht tot het donker is en Dora en Zwart naar bed zijn.
Ze laat geen briefje achter. Ze kunnen het krijgen. Vooral hij.

5. Dora

Het was toch handig als ze er was om te helpen met de was opvouwen. Gezellig ook. Met zijn tweeën gaat het zoveel vlugger. Aan Zwart heb je niks, die laat alle sokken binnenstebuiten. Dus die zit op de bank en vult kruiswoordraadsels in. Of hij klungelt een beetje in de tuin, maar daar is het nog geen weer voor.
- Ga d'r dan eens opzoeken, zegt ze tegen Zwart. Ze heeft een baantje.
- Vakken vullen. Zou wat, zegt Zwart. Amper meer dan bijstand.
- Ze doet de kassa, Zwart. Geen vakken.
- Zou wat. Krijgt ze meer dan?
- Ik ga van de week een keertje, zegt Dora. Ga mee dan.
- Ik zie wel.

Zwart zit in zijn jas gedoken op het bankje, handen in de zakken.
De zon schijnt maar het is pas maart. Een kouwe oostenwind waait onder Dora's rok. Ze huivert.
- Waar blijft die rotbus? zegt Zwart.
- We zijn er net twee tellen, hij komt zo, zegt Dora, die vlak bij de haltepaal blijft staan. Tassen om de arm, buskaart in de aanslag, alsof ze bang is dat hij voorbijrijdt anders.
- Als die niet zo komt, ga ik weer. Ik ga hier niet voor niks zitten blauwbekken.
- Hij komt heus. Doe nou rustig.
- Ik ben rustig, zegt Zwart. Jij bent zenuwachtig.
Ze draait haar rug naar hem toe. Worstelt met haar tassen om haar arm om op haar horloge te kunnen kijken.
- Hoe laat heb jij het?
- Hij komt zo, dat zeg je net zelf. Kom nou effe hier in het huisje, dan sta je uit de wind.

Het is maar een klein kamertje dat ze heeft gehuurd. Amper ruimte voor een éénpersoonsbed, een kast en een bureautje. Niet groter dan thuis.
Zwart blijft staan. Hij vult de kamer. Dora gaat op het bed zitten en klopt haar hand op het bed.
- Kom effe bij me zitten liefie. Hoe is het nou hier? Mag je de keuken ook gebruiken?
- Is beneden, zegt Pien. Ze was aan het tekenen toen ze aanbelden. Ze probeert om Zwart heen te draaien om het bureautje op te ruimen.
- Ga nou zitten pa.
- Ik sta hier goed, zegt Zwart.
Alle wanden van de kamer zijn bedekt met tekeningen. Ze zijn wel anders dan die van thuis. Minder.... opgewekt. Stadser. Mensen in winterjassen die over straat sjokken. Een verlaten parkeerplaats met één boodschappenkarretje erop.
- Leuk hè hier, Zwart, zegt Dora. Je hebt het leuk ingericht Pientje.
- Heb je ook koffie? zegt Zwart
- Ga nou effe naast je dochter zitten, dan maak ik wel. Beneden he? ik vind het wel. Ze staat op, maar Zwart staat in de weg. Ze pakt hem bij zijn middel en doet alsof ze een danspasje maakt.
- Zwieren en zwaaien, zegt ze, en knikt naar Zwart.
- Zeg nou wat tegen 'r, fluistert ze. Ze stapt het kamertje uit.

Zwart gaat een halve meter van Pien vandaan op het bed zitten. Het deukt ver in zodat Pien scheef zakt. Zwart kijkt voor zich uit. Pien kijkt voor zich uit. Zwart kijkt naar Pien, en draait zijn hoofd weer weg. Pien kijkt naar Zwart, en kijkt dan weer voor zich uit. Zwart staat weer op. Loopt een heel klein rondje door de kamer.
- Waar blijft ze nou met die koffie, zegt Zwart.
Pien gaat staan, gaat weer zitten. Zwart kijkt naar Pien, omlaag. Pien kijkt naar Zwart, omhoog.
- Nou. zegt Zwart. Het is anders een hele rit hiernaartoe.
- Ik ga beneden helpen, zegt Pien. Ze kan natuurlijk niks vinden.
Ze wil opstaan.
- Blijf nou effe zitten, zegt Zwart. Hij strekt zijn arm uit naar Pien.
- Ik weet niet wat ik moet zeggen.
Pien frommelt met haar handen.
- Ik ga op cursus, zegt Pien. Sinds twee maanden. Dan leer je mensen tekenen.
Zwart ziet voor het eerst het portret boven het bureau. Zijn eigen rimpelige kop.
- Van een foto, zegt Pien. Ik wil jou wel echt tekenen. Dan moet je modelzitten. We moesten zelf iemand uitzoeken.
Zwart schudt zijn hoofd.
- Ik kan toch niet stilzitten.
- Tuurlijk wel. Het is volgende week. Wil je het doen?
- Vooruit maar.
- Je moet wel in je blootje.
- Koffie! zegt Dora, die de kamer binnenstapt.

[©maarten witberg 2008] [home]

kraai en rat

Modelzitten